«Հայաստանը խնդրահարույց կետ է Facebook–ի համար»․ փորձագետը՝ սոցցանցերում հայկական ԶԼՄ–ների արգելափակման մասին
ԵՐԵՎԱՆ, 2 նոյեմբերի․/ԱՌԿԱ/․ Տեղեկատվական անվտանգության փորձագետ, CyberHUB-AM-ի համահիմնադիր Արթուր Պապյանը «ԱՌԿԱ» գործակալության թղթակցի հետ զրույցում խոսել է ԶԼՄ-ների, մասնավորապես հայկականի լրատվամիջոցների նկատմամբ Meta-ի քաղաքականության փոփոխության, հայկական էջերի և հրապարակումների արգելափակման պատճառների, առաջխաղացման և Facebook-ում լրատվամիջոցների գովազդի հետ կապված խնդիրների մասին։
Հայաստանը խնդրահարույց կետ է
Պապյանի խոսքով, Facebook-ի քաղաքականության մեջ փոփոխություններ են նկատվում 2020 թվականից՝ Արցախում ռազմական գործողությունների (Արցախի դեմ Ադրբեջանի 44-օրյա պատերազմ) և ինչպես հայկական, այնպես էլ ադրբեջանական կողմերի նկատելի ակտիվացման ժամանակաշրջանում։
Այդ ժամանակ Facebook-ը խստացրեց իր վերահսկողությունը և բազմաթիվ էջեր արգելափակվեցին։ Ինչ-որ պահի մոդերացիան դադարեց, բայց ավելի ուշ վերսկսվեց ավելի մեծ ուժով:
2021 թվականին Facebook-ի նորաստեղծ Դիտորդական խորհրդի կողմից դիտարկված առաջին քեյսերից մեկը հայ-ադրբեջանական էր։ Խնդիրն առաջացել էր հայ օգտատերերից մեկի գրառման մեջ նշված բառի պատճառով՝ մոդերատորներին այն վիրավորական էր թվացել ադրբեջանցիների համար, ուստի գրառումը ջնջվել էր և չէր վերականգնվել։
Երկրորդ անգամ Դիտորդական խորհուրդը Հայաստանի վերաբերյալ քեյս է դիտարկել անցյալ տարի, այդ ժամանակ գործը վերաբերում էր հայ ռազմագերիների դաժան սպանություններին, Facebook-ը, ի վերջո, որոշեց չջնջել այդ հրապարակումը։
«Մենք տեսնում ենք, որ Հայաստանը խնդրահարույց կետ է Facebook-ի համար։ Համաշխարհային սեգմենտում հազարավոր տարբեր քեյսեր կան, և նրանք երկու տարվա ընթացքում արդեն երկրորդ անգամ դիտարկում են մեր դեպքերը: Facebook-ում ընդհանուր առմամբ շատ քիչ են դիտարկվում նման քեյսերը՝ բառացիորեն 24 հատ մեկ տարում, այսինքն՝ ամսական երկու դեպք։ Բայց հայկական քեյսերն արդեն երկու անգամ ուսումնասիրվել են»,- ասաց նա։
Հետևանքները, ըստ նրա, արտահայտվում են հայկական էջերի բազմաթիվ արգելափակումների տեսքով։
Ռուսալեզու «խնդրահարույց» ԶԼՄ–ները
Ինչպես նշեց փորձագետը, «Facebook-ին դուր չի գալիս նաև այն, որ Հայաստանում բավականին ազատ գործում են ռուսալեզու ԶԼՄ–ները։
«Մենք տեսնում ենք, որ գործերը հատկապես վատ են ռուսալեզու լրատվամիջոցների համար. Facebook-ն ամեն կերպ արգելափակում է դրանք, երբեմն շատ չմտածված, ինչի համար հետո ներողություն է խնդրում և վերականգնում հրապարակումներն ու էջերը, բայց դրա պատճառով (ԶԼՄ–ները) կրում են հեղինակային ռիսկեր, կորցնում են լսարան, որը հետ չի վերականգնվում»,- ասաց Պապյանը։
FB–ի «սև ցուցակը»
Որպես օրինակ նա նշեց Facebook-ի կոշտ դիրքորոշումը Հայաստանի ազգային հերոս, Արցախի հերոս Մոնթե Մելքոնյանի նկատմամբ. նրա անունը և ASALA–ն (Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակ, այժմ լուծարված) ներառված են Facebook-ի «սև ցուցակում», որտեղ կա ավելի քան 5 հազար անուն և անվանում։
«Այսինքն՝ Facebook-ը պնդում է, որ Մոնթե Մելքոնյանը ASALA -ի անդամ է, որին համարում են «ահաբեկչական կազմակերպություն»: Բայց շատերի նկատմամբ, ովքեր ևս ASALA–ի անդամ են եղել, նման խիստ պատժամիջոցներ չկան։ Պարզ է, որ ինչ-որ մեկը լոբբինգ է արել դրա համար, ինչի հետևանքով Facebook–ում Մոնթեի մասին ցանկացած հիշատակում հանգեցնում է խնդիրների»,- ասաց նա։
Անհրաժեշտ է աշխատել Meta–ի հետ
Փորձագետի կարծիքով, այս խնդիրները լուծելու համար անհրաժեշտ է համակարգված և սիստեմատիկ աշխատել Meta–ի հետ, ինչպես դա անում է Ադրբեջանը։
«Մենք տեսնում ենք, որ ադրբեջանական կողմն աշխատում է Meta–ի հետ, և դա արտացոլվում է հայկական ԶԼՄ-ների վրա։ Հայաստանի կառավարությունը նույնպես պետք է ինչ-որ բան ձեռնարկի»,- նշեց նա՝ հավելելով, որ որոշակի բանակցություններ արդեն ընթանում են, բայց գործընթացը նոր է սկսվել։
CiberHub-ի թիմը ևս բանակցություններ է վարում Դիտորդական խորհրդի հետ, վերջին հանդիպումը տեղի է ունեցել այս տարվա հունիսին, բանակցությունները շարունակվում են։
«Օգտատերերի և լրատվամիջոցների համար կարևոր է, որ ամեն անգամ, երբ նրանք բախվում են նման արգելափակման հետ, բողոքարկեն այն և հույս ունենան, որ այդ քեյսերից այնքան շատ կլինի, որ Meta–ն վերջապես խելքի կգա», - խորհուրդ է տալիս Պապյանը:
Նա հաստատեց, որ որքան շատ լինեն բողոքները, այնքան մեծ է փոփոխությունների հավանականությունը, և բավարար թվի դեպքում բողոքները կարելի է ներկայացնել որպես փաստարկ։
Որտեղ աշխատում ես, այնտեղ գովազդվիր
Խոսելով Facebook-ում հայկական ԶԼՄ-ների առաջխաղացման և գովազդի հետ կապված խնդիրների մասին՝ Պապյանը հայտարարեց, որ ընդհանուր առմամբ փոխվել են սոցցանցի ալգորիթմները։ Դա կապված է քարոզի, Ուկրաինայի պատերազմի, ռուսական բազմաթիվ ԶԼՄ–ների նկատմամբ պատժամիջոցների հետ։
«Երբ լրատվամիջոցները գովազդվում են, նրանք ամենից հաճախ գլոբալ գովազդ են տեղադրում տարբեր երկրներում: Meta–ն դա շատ չի սիրում: Հայաստանի խնդիրն այն է, որ հայկական սփյուռքն ամենուր է, այսինքն` հայկական լրատվամիջոցները պետք է գովազդվեն ամենուր, և Meta-ի տեսանկյունից դա սկզբունքորեն սխալ է․ «եթե աշխատում ես Հայաստանում, ապա գովազդվիր Հայաստանում»: Դրա պատճառով Հայաստանից բազմաթիվ գովազդներ արգելափակվում են»,- պարզաբանեց փորձագետը:-0-