ARKATELECOM․ ՏՏ–Հայաստան 2025՝ ենթակառուցվածք, ԱԲ, կապ

ԵՐԵՎԱՆ, 19 հունվարի․/ԱՌԿԱ/․ 2025 թվականը Հայաստանի ՏՏ ոլորտի համար դարձավ քանակական աճից դեպի կառուցվածքային փոփոխությունների անցման փուլ։ Ուշադրության կենտրոնում հայտնվեցին ոչ թե առանձին ստարտափային հաջողությունները, այլ ենթակառուցվածքները, հաշվողական կարողությունները, ՏՏ հատվածը և տեխնոլոգիաների զարգացման ինստիտուցիոնալ պայմանները։

Սկսեց ձևավորվել շուկայի նոր կոնֆիգուրացիա, որտեղ առանցքային դեր են խաղում պետական քաղաքականությունը, խոշոր ենթակառուցվածքային նախագծերը և կապի օպերատորների համախմբումը։

Պետական քաղաքականություն. երկարաժամկետ փուլեր՝ կետային միջոցառումների փոխարեն

2025 թվականի նշանակալի որոշումներից մեկը դարձավ ՏՏ ստարտափերի աջակցության 2025–2032թթ․–ի պետական երկարաժամկետ ծրագրի գործարկման մասին հայտարարությունը։ Այն ներկայացվել է Հայաստանի կառավարության կողմից՝ Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարության միջոցով, որպես շրջանակային գործիք՝ տեխնոլոգիական բիզնեսի և ներդրումների համար կայուն պայմանների ձևավորման նպատակով։

Ոլորտի համար սա ազդակ դարձավ ազդակ՝ անցում կատարելու կարճաժամկետ նախաձեռնություններից դեպի երկարաժամկետ հորիզոններ: Նման մոտեցումը բարձրացնում է Հայաստանի գրավչությունը տեխնոլոգիական ընկերությունների համար՝ միաժամանակ ուժեղացնելով ընտրության մեխանիզմների, արդյունավետության մոնիթորինգի և միջոցների բաշխման թափանցիկության նշանակությունը:

Կիբերանվտանգության և տեղեկատվական անվտանգության ինստիտուցիոնալացում

2025 թվականին Հայաստանի իշխանություններն ակտիվացրել են թվային անվտանգության կառավարման համակարգի ձևավորումը։ Տեղեկատվական համակարգերի ոլորտում մասնագիտացված կարգավորող մարմնի ստեղծումը և կրիտիկական ենթակառուցվածքների պաշտպանության մասին օրենսդրության նախապատրաստումը, ինչի մասին հայտարարել էին կառավարության ներկայացուցիչները, ներկայացվել են որպես քայլեր՝ միջադեպերին արձագանքելուց դեպի ռիսկերի պրոակտիվ կառավարմանն անցնելու ուղղությամբ։

ՏՏ ընկերությունների համար սա նշանակում է պետության և խոշոր պատվիրատուների հետ փոխգործակցության ավելի հստակ կանոններ, ինչպես նաև անվտանգության ստանդարտների համապատասխանության պահանջների խստացում: Սա առանցքային նշանակություն ունի միջազգային և անդրսահմանային նախագծերին մասնակցելու համար:

ԱԲ և հաշվողական բազա. անցում ենթակառուցվածքային մոդելի

Տարվա առանցքային թեմաներից մեկը դարձան ԱԲ (արհեստական բանականություն) նախագծերի համար հաշվողական ենթակառուցվածքների ստեղծման ծրագրերը։ 2025 թվականի ընթացքում, համաձայն կառավարության ներկայացուցիչների և ոլորտային գործընկերների հայտարարությունների, հայտարարվեցին նախաձեռնություններ՝ ուղղված Nvidia տեխնոլոգիաների հիման վրա գերհամակարգչային բազայի ձևավորմանը, ինչպես նաև ԱԲ-ին կողմնորոշված տվյալների կենտրոնի (data center) կառուցման նախագծին, որի ներդրումների հայտարարագրված ծավալը կազմում է շուրջ 500 միլիոն դոլար։

Նախագծերը գտնվում են հայտարարությունների և նախապատրաստման փուլում, սակայն դրանց իրականացման դեպքում դրանք ընդունակ են զգալիորեն բարձրացնել հայկական էկոհամակարգի տեխնոլոգիական «առաստաղը»՝ ակադեմիական հետազոտություններից մինչև կորպորատիվ R&D (հետազոտությունների և մշակումների) կենտրոններ և կիրառական ԱԲ լուծումներ։ Սա կարող է հիմք դառնալ աութսորսինգի մոդելից դեպի հաշվողական հզորությունների տարածաշրջանային հաբի ձևավորմանն անցնելու համար։

Ստարտափ էկոհամակարգ և միջազգային ինտեգրում

2025 թվականին ուժեղացավ հայկական ստարտափ միջավայրի կապը գլոբալ շուկաների հետ։ Երևանում ամերիկյան Plug and Play Tech Center աքսելերատորի գրասենյակի բացումը, ինչի մասին հայտնել էր հենց ընկերությունը, ընկալվեց որպես տեղական էկոհամակարգի և դրա արտահանման ներուժի նկատմամբ վստահության աճի ազդակ։

Զուգահեռաբար, Հայաստանը բարելավել է իր դիրքերը Global Startup Ecosystem Index 2025-ում։ Հեղինակության այս աճը մեծացնում է ներդրողների և ձեռնարկատերերի հետաքրքրությունը, բայց միևնույն ժամանակ ուժեղացնում է ճնշումը աշխատաշուկայի, վենչուրային ֆինանսավորման և կրթական ենթակառուցվածքների վրա։

Կապ և հասանելիություն. ենթակառուցվածքը` որպես մրցակցային առավելություն

2025 թվականը կարևոր փուլ դարձավ հեռահաղորդակցության հատվածի համար։ Ucom օպերատորը երկրի առանցքային քաղաքներում և տարածաշրջաններում 5G ցանցը տեղափոխեց կոմերցիոն շահագործման փուլ։ Ինչպես հայտնել էր հենց օպերատորը, սա ընդլայնեց IoT լուծումների, «խելացի քաղաք» (smart city) նախագծերի և B2B ծառայությունների զարգացման հնարավորությունները։

Լրացուցիչ գործոն դարձավ Հայաստանում Starlink արբանյակային ինտերնետի հայտնվելը՝ կարգավորող մարմնի կողմից համապատասխան թույլտվությունների ստացումից հետո: Ծառայությունը ներկայացվեց որպես գործիք՝ դժվարհասանելի շրջաններում ծածկույթի ընդլայնման համար, և որպես կապի պահուստային ուղի բիզնեսի ու պետական կառույցների համար:

Հեռահաղորդակցության շուկայի համախմբում

Viva Armenia ընկերության կողմից GNC-Alfa օպերատորի (բրենդը՝ OVIO) բաժնետոմսերի 100%-ի ձեռքբերման գործարքը դարձավ հեռահաղորդակցության շուկայի շարունակվող համախմբման ցուցիչներից մեկը: Խոշոր դերակատարներն ուժեղացնում են իրենց դիրքերը ֆիքսված ենթակառուցվածքների և B2B սեգմենտում, ինչը կարող է հանգեցնել ցանցերի և ծառայությունների օպտիմալացման:

Միևնույն ժամանակ, կենտրոնացման աճը մեծացնում է հակամրցակցային կարգավորման և սակագնային քաղաքականության թափանցիկության նշանակությունը տնտեսության արագացված թվայնացման պայմաններում: